Podgorica, 22.02.2019

 

Poštovani gospodine Ministre,

 

Zero Waste Montenegro Vam čestita na otvaranju Poglavlja 27 i ovom prilikom Vam opet nudimo podršku u radu vezano za dalje pregovore na poglavlju.

 

U nastavku su kratke preporuke vezane za zabranu plastičnih kesa i novi Zakon o upravljanju otpadom. Preporuke su već bile slate Vašem ministarstvu, ali nažalost, nisu uzete u obzir iz nekoliko razloga objašnjenih na sajtu ministarstva.

 

Želimo vam skrenuti pažnju na to da će se u Poglavlju 27 uskoro naći i posebna direktiva o okso-razgradivoj plastici. Suprotno određenim tvrdnjama, okso-razgradive kese nemaju povoljan uticaj na okolinu (okso-razgradive kese se ne smiju miješati sa bio- ili bio-razgradivim kesama). Ovaj zakon će imati uticaja i na buduće zakonodavstvo u Crnoj Gori, stoga će biti potrebno precizno definisati plastične kese za jednokratnu upotrebu. Naše prethodne preporuke uključivale su tu definiciju i upravo zbog tih, kao i drugih razloga, šaljemo ih ponovno jer su ove preporuke i dalje relevantne.

 

ZWMNE ponavlja svoju namjeru i želju da podrži Vaš rad i pretvori Crnu Goru u istinski ekološku državu i pomogne u napretku pregovora na Poglavlju 27. Ostajemo Vam na raspolaganju ukoliko želite da Vaši eksperti razmotre tehničke detalje naših preporuka.

 

 

Zabrana plastičnih kesa

 

Vaša najava u Nikšiću u decembru 2018. godine da će plastične kese biti zabranjene u Crnoj Gori imala je velikog odjeka ne samo preko nacionalnog javnog servisa, radija i novina, već je ta vijest stigla i do međunarodnih medija i sada je čak dostupna i na Vikipediji na stranici globalnog pokreta za postepeno ukidanje lakih plastičnih kesa.

 

Kao što na toj stranici možete vidjeti, vlade zemalja širom svijeta svakodnevno preduzimaju mjere kako bi zabranile prodaju i korišćenje lakih kesa. Od 1. februara 2019. godine takve zabrane je uvelo 55 zemalja, a 31 zemlja naplaćuje naknade po kesi. Zabrane i naknade su uvedene i u mnogim lokalnim jurisdikcijama i gradovima. Države u našem regionu, Albanija i Makedonija, su već zabranile plastične kese, a Hrvatska je na tom putu.

 

Kada smo MORT-u priložili peticiju za zabranu plastičnih kesa 2017. godine, sa entuzijazmom ste to podržali (vidite dodatak A). Kada smo se sreli s Vama u maju 2018. godine, zatražili ste od nas da Vam “pomognemo da zabranimo plastične kese u Crnoj Gori”. Međutim, u Vašem intervjuu sa Vjestima u januaru 2019. dali ste drugačiji utisak iznoseći podatke koji umanjuju uticaj plastičnih kesa: postotak plastičnih kesa u ukupnom kućnom otpadu po težini. Svi znamo da su lake plastične kese po definiciji male težine, a ono što je bitno je da se njihov uticaj ne može mjeriti njihovom težinom.

 

Čini se da je 0,4% doista zanemarivo, kao i postotak za Austriju (0,02%) koji ste spomenuli. Iskoristili smo podatke EUROSTAT-a za 2016. kako bismo pretvorili ovu relativnu vrijednost u apsolutnu: broj plastičnih kesa koje se godišnje koriste u Crnoj Gori (vidite tabelu 1). Procenat od 0,4% je ekvivalent skoro 460 miliona plastičnih kesa godišnje!

 

Populacija u milionima Ukupan otpad u tonama Godišnji otpad po stanovniku, kg Procenat plastičnih kesa Plastične kese po stanovniku po godini, kg Plastične kese po stanovniku, po komadu miješani običan otpad, kg (%) reciklažni otpad, kg (%)
Austrija 8,773 4,268,278 486 0,02 0,097 48 1683308 (39%) 1463464 (34%)
Crna Gora 0.622 227,055 365 0,4 1,460 730 193023 (85%) 10052 (4%)

Komparativna analiza količine plastičnih kesa u ukupnom otpadu u Austriji i Crnoj Gori (2016)

 

U potpunosti razumijemo da Vaše Ministarstvo ima prioritete u pregovorima za Poglavlje 27. Ali, plastične kese (i uopšteno plastika za jednokratnu upotrebu) se ne smiju uzimati olako. U Evropskoj uniji i u svijetu, zakonodavstvo o plastičnim kesama stupa na snagu, i u Crnoj Gori bi trebalo takođe.

 

Često čujemo od Direktorata za upravljanje otpadom da EU ne zahtijeva potpunu zabranu plastičnih kesa, pa zašto bi to trebalo da učini i Crna Gora? ZWMNE se ne slaže s ovom procjenom zbog sljedećih razloga:

 

Većini zemalja EU možda i ne treba potpuna zabrana plastičnih kesa jer su, pod broj jedan, već smanjile njihovu potrošnju na relativno nizak nivo, kroz dobrovoljne inicijative i visoku svijest potrošača (vidite primjer Austrije sa 48 kesa godišnje po osobi). I pod broj dva, jer imaju razvijen sistem recikliranja i krajnje nisku stopu zagađenja što osigurava da tih 48 kesa po osobi ne završi u životnoj sredini. To je daleko od prakse  u Crnoj Gori. Zato moramo zabraniti plastične kese i ublažiti  sljedeće probleme:

 

  • Začepljeni kanalizacioni odvodi i njihove posljedice (rizik od poplava, visoki troškovi čišćenja za opštine)
  • Zagađena okolina i njen negativan uticaj na turističku privredu koja je u razvoju
  • Dugoročna oštećenja netaknutog biodiverziteta Crne Gore
  • Ulazak mikroplastike u naš lanac ishrane (pogotovo zbog široke upotrebe okso-razgradivih kesa (Evropska agencija za hemikalije nedavno je podnijela prijedlog za ograničenje upotrebe mikroplastike))

 

Uobičajen prizor viđen u Crnoj Gori – Nikšić

Preporuke za unapređenje Zakona o upravljanju otpadom

 

A – okso-razgradive kese:

 

Prethodni odgovor MORT-a: “U predlogu ovog zakona nema definicije za “okso-razgradive plastične kese za nošenje” jer Crna Gora trenutno nema obavezu da ih definiše.“

 

Evropski parlament i Savjet EU su se složili da značajno redukuju upotrebu plastike za jednokratnu upotrebu u Evropskoj uniji (18. decembar 2018.). Mjere čije se formalno usvajanje očekuje  uključuju:

  • Zabranu upotrebe jednokratnih plastičnih štapića za uši, slamčica, tanjira, pribora za jelo, kašičica za napitke, štapića za balone, okso-razgradive plastike i posuda za hranu od ekspandiranog polistirena i plastične čaše za piće na nivou cijele EU
  • Šeme za proširenu odgovornost proizvođača (EPR), što znači da će proizvođači morati platiti troškove upravljanja otpadom, čišćenja i mjera podizanja svijesti za određene plastične predmete za jednokratnu upotrebu.
  • Nova Direktiva EU o plastici za jednokratnu upotrebu (SUP) se očekuje u narednim mjesecima, ali mnoge države članice već rade na njenoj implementaciji.

 

Nadalje, važno je napomenuti da:

  • ECHA (Evropska hemijska agencija) je procijenila zdravstvene i ekološke rizike i podnijela predlog ograničenja upotrebe mikroplastike (okso kese su glavni izvor mikroplastike).
  • Više od 3500 građana je potpisalo peticiju za zabranu plastičnih kesa u Crnoj Gori 2017. godine.

 

 

U predloženom zakonu o upravljanju otpadom u Crnoj Gori:

Uključena su sljedeća ograničenja iz Direktive:

Član 56 «Privredno društvo koje upravlja sistemom preuzimanja, sakupljanja i obrade otpadne ambalaže, dužno je da preduzme mjere za smanjivanje upotrebe plastičnih kesa, tako da:

– se lake plastične kese za nošenje debljine zida manje od 50 mikrona od 31. januara 2020. godine ne daju besplatno na prodajnome mjestu robe ili proizvoda, i

– nivo godišnje potrošnje od 31. januara 2025. godine ne premaši 40 lakih plastičnih kesa debljine zida manje od 50 mikrona za nošenje po osobi.»

 

Nikakva informacija o okso-razgradivim kesama nije uključena. Naše preporuke za definiciju i zabranu ovakvog tipa plastičnih kesa koje su u skladu sa novom Direktivom EU o plastici za jednokratnu upotrebu su odbijene. S obzirom na to da se promijenila politika, ZWMNE ponavlja svoje preporuke:

 

ZWMNE preporučuje jednu od sljedećih definicija za novi Zakon o otpadu (član 3):

 

  • „okso-razgradiva plastika“ označava plastične materijale koji uključuju aditive koji kroz oksidaciju dovode do fragmentacije plastičnog materijala u mikro-fragmente ili u hemijsku razgradnju (nova Direktiva EU o plastici za jednokratnu upotrebu);

 

  • „okso-razgradive plastične kese“ označavaju plastične kese od plastičnih materijala koje uključuju aditive koji kataliziraju fragmentaciju plastičnog materijala u mikro-fragmente; (Direktiva (EU) 2015/720).

 

Takođe je važno praviti razliku između “okso-razgradive” plastike, koja se fragmentira, ali se ne razgrađuje, osim u vrlo dugom vremenskom razdoblju, i “okso-biorazgradive” plastike koja se razgrađuje, a potom biorazgrađuje. Većina okso-plastičnih kesa u Crnoj Gori je okso-razgradiva.

 

 

B – biorazgradive kese:

 

Odgovor MORT-a: Komentar nije prihvaćen, ova definicija nije potrebna jer je značenje riječi “biorazgradivo” opšte poznato.

 

Između bioloških plastičnih kesa, bio-plastike, biorazgradivih kesa, plastike na bazi povrća, okso-biorazgradivih kesa i okso-razgradivih kesa postoji velika konfuzija. Stoga smatramo da definisanje biorazgradivih kesa u zakonu nije suvišno.

 

Nadalje, novi ažurirani nacrt Direktive o plastici za jednokratnu upotrebu predlaže sljedeću definiciju:

 

  • „biorazgradiva plastika“ označava plastiku koja je sposobna proći fizičku, biološku razgradnju, tako da se na kraju razgrađuje na ugljen dioksid (CO2), biomasu i vodu i u skladu s evropskim standardima za ambalažu koja se može povratiti kompostiranjem i anaerobnom digestijom (nova Direktiva EU o plastici za jednokratnu upotrebu)

 

Prethodno smo preporučili njihovu upotrebu i uključivanje ove definicije u zakon. Do danas, još uvijek nema standarda o kompostabilnosti u domaćinstvima; međutim, Evropska komisija radi na tome.

 

 

Dodatak A – Pismo Ministarstva održivog razvoja i turizma o peticiji